Umre ve hac organizasyonu
Bu yazıda
Umreye gidenler Mekke'de ya da Medine'de on beş günden az kalacaklarsa Hanefî mezhebine göre seferî (yolcu) sayılır ve dört rekâtlı farz namazları iki rekât olarak kılar. Ancak Harem'de mukim bir imama uyduklarında namazlarını imamla birlikte dört rekât olarak tamamlarlar. Vakit namazlarının büyük bölümü Harem'de cemaatle kılındığı için pratikte kısaltma, daha çok otelde ya da yolda tek başınıza kıldığınız namazlarda gündeme gelir.
Bu yazıda umre yolculuğunda namazla ilgili en sık sorulan soruları Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'nun fetvalarına dayanarak ele aldık.
Seferîlik nedir?
Hanefî mezhebine göre yaklaşık 90 kilometre ya da daha uzak bir yere gitmek üzere yerleşim yerinden ayrılan ve gittiği yerde on beş günden az kalmaya niyet eden kişi seferî sayılır. Seferî olan kişi dört rekâtlı farz namazları iki rekât kılar. Kur'an-ı Kerim'de yolculuk hâlinde namazın kısaltılabileceği bildirilmiştir (Nisâ 4/101).
Din İşleri Yüksek Kurulu'nun umre yolcularının namazına dair fetvasına göre umreye gidenler Mekke'de veya Medine'de on beş günden az kalacaklarsa seferîdir; on beş gün veya daha fazla kalacaklarsa namazlarını tam kılarlar. Şâfiî mezhebine göre ise giriş ve çıkış günleri hariç dört gün veya daha fazla kalmaya niyet eden kişi mukim sayılır.
Mekke ve Medine ayrı ayrı değerlendirilir
Kalış süresi, her şehir için ayrı hesaplanır. Örneğin on iki gecelik bir programda yedi gece Mekke'de, beş gece Medine'de kalıyorsanız iki şehirde de on beş günün altında kaldığınız için seferî sayılırsınız. Umre programlarının çoğu bu şekilde planlandığı için umre yolcuları genellikle yolculuğun tamamında seferîdir.
Hangi namazlar kısaltılır?
| Namaz | Seferîyken tek başına | Mukim imama uyunca |
|---|---|---|
| Sabah (2 rekât farz) | 2 rekât, değişmez | 2 rekât |
| Öğle (4 rekât farz) | 2 rekât | 4 rekât |
| İkindi (4 rekât farz) | 2 rekât | 4 rekât |
| Akşam (3 rekât farz) | 3 rekât, değişmez | 3 rekât |
| Yatsı (4 rekât farz) | 2 rekât | 4 rekât |
Kısaltma yalnızca dört rekâtlı farzlar için geçerlidir. Vitir namazı üç rekât olarak kılınır. Sünnet namazlar konusunda ise yolculuk hâlinde kolaylık tanınmıştır: vakit ve imkân varsa kılınması güzeldir, özellikle sabah namazının sünnetine önem verilir.
Harem'de cemaatle namaz
Mescid-i Haram'da ve Mescid-i Nebevî'de namazları kıldıran imamlar mukimdir. Seferî olan kişi mukim imama uyduğunda namazı imamla birlikte tam olarak kılar; yani öğle, ikindi ve yatsıyı dört rekât kılarsınız. Bunun için ayrıca bir şey yapmanız gerekmez; imamı takip etmeniz yeterlidir.
Kafile içinde otelde cemaatle namaz kılarken imam da seferî ise dört rekâtlı farzları iki rekât kıldırır. İmam seferî, cemaatten bazıları mukim ise, imam iki rekâtta selam verdikten sonra mukim olanlar kalkarak namazlarını tamamlar.
Harem'deki namazların faziletine dair hadisleri ve iki mescitte cenaze namazı, cuma sabahı tilâvet secdesi gibi uygulamaları dualar ve ibadetler sayfamızda anlattık.
Namazları birleştirmek (cem)
Hanefî mezhebine göre namazları birleştirmek yalnızca hacda, Arafat ve Müzdelife'de söz konusudur. Diğer mezheplere göre ise yolculuk gibi mazeretlerde öğle ile ikindi, akşam ile yatsı birleştirilerek kılınabilir. Din İşleri Yüksek Kurulu, yolculuk gibi zaruret ve ihtiyaç hâllerinde Hanefî bir kişinin diğer mezheplerin bu görüşünü taklit ederek namazlarını cem edebileceğini belirtmektedir.
Uzun uçuş ve otobüs yolculuklarında namaz vakitlerinin nasıl değerlendirileceğini kafilenizdeki din görevlisine önceden sorun. Sabah namazı başka bir namazla birleştirilemez; ikindi ile akşam ya da yatsı ile sabah da birleştirilmez.
Cuma namazı
Cuma namazı yolculara farz değildir; ancak yolcu cuma namazını kılarsa bu namaz öğle namazının yerine geçer. Mekke ve Medine'de cuma günü mescitler çok erken dolar. Cuma namazını Harem'de kılmak istiyorsanız erken çıkmayı planlayın.
Kalabalıkta namazla ilgili pratik bilgiler
- Mescid-i Haram'da saflar Kâbe'nin etrafında daire şeklinde oluşur. Namaz vakti yaklaştığında tavaf alanındaki akış durur ve herkes bulunduğu yerde safa girer.
- Kadınlar ve erkekler için ayrılmış namaz alanları bulunur. Ailenizle birlikteyseniz namazdan sonra buluşacağınız yeri önceden belirleyin.
- Farz namazlardan sonra sıklıkla cenaze namazı kılınır; imamı takip ederek katılabilirsiniz.
- Abdesthaneler genellikle mescidin dış avlularındadır. Kalabalık saatlerde abdest tazelemek zaman alabileceği için erken davranın.
- Tavaf sırasında abdestiniz bozulursa ne yapacağınızı tavaf ve sa'yde dikkat edilecekler bölümünde bulabilirsiniz.
Medine'de kırk vakit namaz meselesi
Halk arasında Medine'de sekiz gün kalarak Mescid-i Nebevî'de kırk vakit namaz kılmanın gerekli olduğu yönünde yaygın bir kanaat vardır. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre bu inancın dayandığı rivayetin sıhhati hadis âlimlerince tartışmalıdır ve kırk vakit namaz kılmak hac ya da umrenin farzı, vacibi veya sünneti değildir.
Kurul, Medine'de kalınan süre boyunca sayı hesabı yapmadan vakit namazlarını Mescid-i Nebevî'de cemaatle kılmaya özen gösterilmesini tavsiye eder. Programınız gereği Medine'de daha kısa kalıyorsanız kırk vakti tamamlayamamak bir eksiklik sayılmaz. Medine'de ziyaret edilecek yerler için Mekke ve Medine rehberimize göz atabilirsiniz.
Kaza ve nafile namazlar
Hz. Peygamber, Mescid-i Haram'da kılınan namazın başka mescitlerde kılınan yüz bin namazdan, Mescid-i Nebevî'de kılınan namazın ise bin namazdan daha faziletli olduğunu bildirmiştir. Bu fazilet, pek çok kişiyi kaza borçlarını ve nafile namazlarını Harem'de kılmaya yöneltir.
Seferîyken kılınamayıp kazaya kalan dört rekâtlı bir namaz, sonradan mukimken kaza edilse bile iki rekât olarak kaza edilir. Mukimken kazaya kalan dört rekâtlı bir namaz ise yolculukta da dört rekât kaza edilir.
Sık sorulan sorular
Mekke'de 15 günden fazla kalırsam namazımı nasıl kılarım?
Hanefî mezhebine göre bir yerde on beş gün veya daha fazla kalmaya niyet eden kişi mukim olur ve namazlarını tam kılar.
Seferîyken imama uyarsam namazı kaç rekât kılarım?
Mukim imama uyan seferî, namazı imamla birlikte tam kılar. Harem'deki imamlar mukim olduğu için öğle, ikindi ve yatsı dört rekât kılınır.
Seferîyken sünnetleri kılmalı mıyım?
Yolculuk hâlinde sünnetler konusunda kolaylık tanınmıştır. Vaktiniz ve imkânınız varsa kılmanız güzeldir; özellikle sabah namazının sünnetine önem verilir.
Ramazan'da yolcu olan oruç tutmak zorunda mı?
Yolculara Ramazan orucunu tutmama ve sonra kaza etme ruhsatı tanınmıştır. Ayrıntılar için Ramazan'da umre yazımıza bakabilirsiniz.
Kafileyle otelde namaz kılarken imam kim olur?
Otelde cemaatle kılınan namazlarda genellikle kafilenin din görevlisi imamlık yapar. İmam da seferî olduğu için dört rekâtlı farzları iki rekât kıldırır; mukim olan biri varsa imamın selamından sonra kalkıp namazını tamamlar.
