Bedel umre: başkası adına umre yapılır mı?

Başkası adına umre yapılabilir. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre Hanefî mezhebinde başkası adına yapılan umre geçerlidir; kişi ayrıca kendi adına yaptığı umrenin sevabını dilediği kimselere bağışlayabilir. Halk arasında “bedel umre” denilen bu uygulama, farz haccın vekâlet yoluyla yaptırılmasından farklı ve daha geniş bir konudur.

Bu yazıda başkası adına umrenin hükmünü, niyetin nasıl yapılacağını ve uygulamada dikkat edilecek noktaları ele aldık.

Mezheplere göre başkası adına umre

Din İşleri Yüksek Kurulu'nun başkası adına umre fetvasında mezheplerin görüşleri şöyle aktarılır:

• Hanefî mezhebi: Kişi kendi adına yaptığı umrenin sevabını başkasına bağışlayabilir. Başkası adına yapılan umre de geçerlidir.
• Mâlikî mezhebi: Başkası yerine umre yapmak caiz olmakla birlikte mekruhtur.
• Şâfiî mezhebi: Bu mezhepte umre farz kabul edildiğinden, umre yapmadan vefat eden ya da yaşlılık, müzmin hastalık gibi sebeplerle umre yapamayan kişi adına onun malından umre yapılması gerekir. Başkası adına nafile umre yapmak da caizdir.

Bedel hac ile bedel umre arasındaki fark

Hac, gücü yetene farz olduğu için vekâlet yoluyla hac yaptırmanın belirli şartları vardır: Diyanet'in fetvalarına göre bu yola, hac farz olduğu hâlde sağlık, yaşlılık gibi kalıcı bir engel nedeniyle bizzat gidemeyen kişi başvurabilir. Umre ise Hanefî mezhebine göre farz değil, sünnet-i müekkede olduğu için başkası adına umre bu kadar sıkı şartlara bağlanmamıştır. Hac ile umrenin hüküm farkını umre ile hac arasındaki farklar yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

İki yol: başkası adına umre ya da sevabını bağışlamak

1. Başkası adına niyet ederek umre yapmak

Bu yolda umreye ihrama girerken o kişi adına niyet edilir. Niyet kalple yapılır; dille de örneğin şöyle söylenebilir: “Allah'ım, falan kişi adına umre yapmak istiyorum; onu bana kolaylaştır ve kabul eyle.” Ardından telbiye getirilir ve umrenin bütün adımları normal şekilde yapılır.

2. Kendi adına umre yapıp sevabını bağışlamak

Kişi umresini kendi adına yapar, ibadeti tamamladıktan sonra dua ederek sevabını dilediği kişilere bağışlar. Hanefî mezhebine göre bu da geçerlidir. Bu yolun bir kolaylığı, sevabın birden fazla kişiye bağışlanabilmesidir.

Benzer bir tercih nafile tavaf için de söz konusudur. Din İşleri Yüksek Kurulu, nafile tavafın başkası adına niyet edilerek yapılabileceğini; ancak kişinin kendi adına tavaf edip sevabını bağışlamasının âlimlerce daha uygun görüldüğünü belirtmektedir.

Niyet ederken dikkat edilecekler

• Niyet, ihrama girilirken yapılır. Kimin adına umre yapacağınıza ihramdan önce karar verin.
• Niyetin kalple yapılması esastır; dille söylemek kalpteki niyeti pekiştirir.
• İhrama girdikten sonra umrenin bütün adımları, kendi adınıza yaptığınız umreden farksız şekilde yapılır.
• Başkası adına umre yaparken de ihram yasaklarına aynı şekilde uyulur; bir yasak çiğnenirse gerekecek ceza, umreyi yapan kişiye aittir.

Umrenin farz ve vaciplerini umrenin farzları ve vacipleri bölümünde, ihramla ilgili kuralları ihram yasakları sayfamızda bulabilirsiniz.

Uygulamada pek çok kişi, ilk umresini kendi adına yapar ve Mekke'de kalan günlerinde yakınları için yeni umreler yapar. Bu sıralama hem kendi ibadetinizi huzurla tamamlamanızı hem de sonraki umreleri daha bilinçli yapmanızı sağlar. İlk umrenizin heyecanı ve yorgunluğu geçtikten sonra yapılan bir bedel umre, çoğu zaman daha sakin ve dikkatli geçer.

Kimler adına umre yapılır?

Uygulamada başkası adına umre en çok şu kişiler için yapılır:

• Umreye gitmeyi çok isteyip gidemeden vefat etmiş anne, baba ve diğer yakınlar
• Yaşlılık ya da hastalık nedeniyle yolculuk yapamayan aile büyükleri
• Kendisine dua edilmesini isteyen, gidemeyen sevdikler

Hayattaki bir kişi adına umre yapacaksanız, o kişiye haber vermeniz ve duasını almanız, ibadetin manevi bağını da güçlendirir.

Bir yolculukta birden fazla umre

Birden fazla yakınınız için umre yapmak isterseniz her biri için ayrı bir umre yapılır. Mekke'de bulunan kişi her yeni umre için Harem sınırının dışına, Ten'îm ya da Ci'râne gibi Hill bölgesindeki bir noktaya çıkarak ihrama girer. Bu süreci adım adım Mekke'de tekrar umre yazımızda anlattık.

Her yeni umre, ihram, tavaf, sa'y ve tıraştan oluşan tam bir ibadet olduğu için bedeninizi zorlamamaya dikkat edin. Gücünüz sınırlıysa bir umreyi yakınınız adına yapıp, diğer yakınlarınız için nafile tavaf ve dua ile yetinebilirsiniz.

Ücretli “bedel umre” ilanlarına dikkat

Son yıllarda ücret karşılığında başkası adına umre yaptırma hizmetleri sıkça ilan edilmektedir. Bu tür bir hizmete başvurmayı düşünüyorsanız ibadetin gerçekten yapılıp yapılmadığını doğrulamanın zor olduğunu, ilan verenin kimliğini ve güvenilirliğini dikkatle araştırmanız gerektiğini unutmayın. En güvenli yol, umreyi bizzat ya da tanıdığınız, güvendiğiniz bir yakınınız aracılığıyla yaptırmaktır.

Gidemeyenler için başka güzellikler

Bir yakınınız adına umre yapma imkânınız olmasa bile onu yolculuğunuza dahil etmenin yolları vardır. Tavafta, Mültezem'de, Safa ile Merve arasında ve Ravza'da onun için dua etmek; adına sadaka vermek ya da Harem'de Kur'an okuyup sevabını bağışlamak, ibadetin bereketini sevdiklerinize ulaştırmanın güzel yollarıdır.

Dua listesi hazırlayın

Kimin adına umre yapacağınızı ve kimler için dua edeceğinizi yola çıkmadan önce yazmak, Harem'de vaktinizi en iyi şekilde değerlendirmenizi sağlar. Manevi hazırlığın diğer adımlarını umreye manevi hazırlık yazımızda, okunabilecek duaları ise dualar ve ibadetler sayfamızda bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Vefat etmiş annem veya babam için umre yapabilir miyim?

Evet. Hanefî mezhebine göre vefat etmiş bir yakınınız adına niyet ederek umre yapabilir ya da kendi umrenizin sevabını ona bağışlayabilirsiniz.

Hayatta olan biri adına umre yapılır mı?

Diyanet'in aktardığı Hanefî görüşüne göre başkası adına yapılan umre geçerlidir. Özellikle yaşlılık veya hastalık nedeniyle gidemeyen yakınlar için bu yola sıkça başvurulur.

Bir umreyle birkaç kişiye sevap bağışlanabilir mi?

Kendi adınıza yaptığınız umrenin sevabını dua ederek birden fazla kişiye bağışlayabilirsiniz. Başkası adına niyet ederek yapılan umre ise o kişi için yapılmış olur.

Başkası adına umre için ayrıca vize veya izin gerekir mi?

Hayır. Vize ve Nusuk izni sizin adınıza alınır. Kimin adına umre yapacağınız, ibadetin niyetine ilişkin bir konudur.

Bedel umre için ayrı bir program mı gerekir?

Hayır. Normal bir umre programı sırasında, kendi umrenizi yaptıktan sonra Mekke'de kalan günlerinizde Ten'îm ya da Ci'râne'den ihrama girerek yakınınız adına umre yapabilirsiniz. Programın Mekke'de geçen gece sayısını buna göre planlayın.